Hoe de Belgische elektriciteitsmarkt werkt
Van jaren vooraf tot seconden na levering: vijf markten die op elkaar volgen, en één rekening achteraf. Deze pagina legt uit waar de prijzen op onze grafieken vandaan komen — en waarom de onbalansprijs geen FCR, aFRR of mFRR is.
Elektriciteit wordt niet één keer verhandeld maar telkens opnieuw, in markten die steeds dichter bij het moment van levering liggen. Hoe later u handelt, hoe beter u weet wat u nodig hebt — en hoe duurder een vergissing wordt.
Op de termijnmarkt (Endex, OTC) koopt u elektriciteit jaren of maanden vooruit. Dat geeft prijszekerheid, maar u legt zich vast lang voordat duidelijk is hoe het weer en de vraag zullen uitvallen.
De dagelijkse veiling voor alle kwartieren van morgen. Hier komt één prijs per kwartier tot stand voor de hele Belgische biedzone. Dit is de referentieprijs waar dynamische contracten en batterij-arbitrage op draaien.
Continu handelen op de dag zelf. Wie merkt dat zijn productie of verbruik afwijkt van wat hij day-ahead gekocht heeft, corrigeert hier — tot ongeveer vijf minuten voor het kwartier begint.
Blijft er toch een verschil, dan grijpt netbeheerder Elia zelf in met de reserves die ze vooraf heeft ingekocht: FCR, aFRR en mFRR. Dit gebeurt binnen seconden tot minuten, terwijl het kwartier loopt.
Na afloop rekent Elia af met elke evenwichtsverantwoordelijke die van zijn planning afweek. De prijs volgt uit wat die balancering gekost heeft. Dit is géén aparte markt waarop u biedt — het is de rekening.
Om het net op 50 Hz te houden koopt Elia vooraf regelvermogen in bij partijen die hun verbruik of productie snel kunnen aanpassen — steeds vaker batterijen. Drie producten, elk met een eigen snelheid en vergoedingsmodel.
De eerste verdedigingslijn tegen frequentieafwijking. Reageert automatisch op de netfrequentie, zonder tussenkomst van Elia, en werkt Europees samen. U wordt betaald om het vermogen beschikbaar te houden, niet om energie te leveren — daarom zit FCR niet in de onbalansprijs.
Centraal aangestuurd door Elia, die het signaal automatisch naar uw installatie stuurt. Dit is de werkpaardreserve: ze neemt het over van FCR en brengt de balans terug. De energie die hier geactiveerd wordt, bepaalt mee de onbalansprijs.
Het zwaardere geschut, dat Elia handmatig inzet bij een grote of aanhoudende verstoring. Het herstelt tegelijk de ruimte die aFRR heeft opgebruikt, zodat die weer klaarstaat voor de volgende afwijking. Ook deze energie telt mee in de onbalansprijs.
Dit is de vraag die het vaakst misgaat. De onbalansprijs is geen vierde reserveproduct waarop u kunt bieden. Het is de afrekenprijs voor iedereen die afweek van zijn aangekondigde planning — en hij volgt rechtstreeks uit wat Elia's balancering dat kwartier gekost heeft.
Er wordt te weinig geïnjecteerd. Elia moest opregelen, dus geldt de marginale prijs van die opregelende energie, verhoogd met de prikkelcomponent alpha.
Er wordt te veel geïnjecteerd. Elia moest afregelen, dus geldt de marginale prijs van die afregelende energie, verlaagd met alpha.
Alpha is een bewuste prikkel: hoe groter de onbalans van het systeem, hoe sterker de prijs doorslaat. Zo wordt het duur om het net tegen te werken en lonend om het te helpen.
Wij hebben deze formule getoetst op alle 26.200 gevalideerde kwartieren van 2026 in onze eigen databank: in 100% van de gevallen komt de berekende waarde exact overeen met de door Elia gepubliceerde onbalansprijs.
Uit onze eigen reeks, de kwartieren van dit jaar tot vandaag.
Bij batterijen worden twee heel verschillende dingen door elkaar gehaald. Het vermogen (MW) zegt hoe snel u kunt laden en ontladen — dat is wat uw netaansluiting moet aankunnen. De opslagcapaciteit (MWh) zegt hoe lang u dat kunt volhouden. Het quotiënt van de twee is de duur: een batterij van 1 MW en 2 MWh is een systeem van twee uur. Bij onze industriële installaties is de opslag doorgaans ongeveer het dubbele van het aansluitvermogen, dus twee uur.
Hoe snel. Wat uw netaansluiting moet aankunnen.
Hoe lang. Hoelang u dat kunt volhouden.
Opbrengstcijfers in de markt staan bijna altijd in €/MW/jaar, zelden met de duur erbij. Zonder dat getal is zo'n bedrag niet te plaatsen: dezelfde markt, dezelfde strategie en dezelfde euro's per MWh leveren een heel ander bedrag per MW op naargelang het systeem één, twee of vier uur kan draaien.
Uit onze eigen reeks: 313 dagen van 2026, 85% rendement, elke dag de goedkoopste uren laden en de duurste ontladen.
| Duur | per MW/jaar | per MWh/jaar |
|---|---|---|
1 uur 1 MW / 1 MWh | 190 k€ | 190 k€ |
2 uur 1 MW / 2 MWh | 350 k€ | 175 k€ |
4 uur 1 MW / 4 MWh | 602 k€ | 150 k€ |
Erkende benchmarks zoals de Storage Index van Clean Horizon publiceren hun Belgische cijfers daarom in drie varianten naast elkaar: 1 uur, 2 uur en 4 uur. Dat is de juiste manier. Wilt u zo'n index naast uw eigen project leggen, kies dan de curve die bij uw duur past — voor een typische industriële batterij is dat de 2-uurscurve, niet de 4-uurscurve die er het aantrekkelijkst uitziet.
Onze bedragen zijn bovengrenzen met perfecte kennis van de day-ahead prijzen, vóór netkosten, heffingen en degradatie, en met alleen arbitrage. Benchmarks als Clean Horizon rekenen realistischer (zij sluiten zeldzame prijspieken uit) maar tellen ook capaciteits- en reserve-inkomsten mee. Vergelijk daarom de verhouding tussen de duren, niet de absolute bedragen.
Terechte vraag: als je er niet op kunt bieden, wat heb je er dan aan? Wij hebben het nagerekend op onze eigen reeks van 2026 — 313 dagen waarop beide prijzen bekend zijn. Eén cyclus per dag, 1 MWh opslag, 90% rendement, kopen op het goedkoopste en verkopen op het duurste kwartier.
Uitvoerbaar met zekerheid: de veiling publiceert de prijzen een dag vooraf.
Dezelfde uren, maar afgerekend tegen de onbalansprijs. Blind meevaren levert 10% extra — op slechts 30,7% van de dagen pakt dat beter uit.
De theoretische bovengrens. Onbereikbaar, want de onbalansprijs staat pas achteraf vast.
De onbalansmarkt biedt bijna drie keer zo veel ruimte als day-ahead, maar u kunt die niet zomaar oogsten: de prijs is pas achteraf bekend. Het verschil tussen de 52.000 die u blind haalt en de 130.000 die er theoretisch ligt, is volledig voorspelkwaliteit. Dáár verdient een sturingspartij, aggregator of EMS zijn geld — en daarom is deze grafiek de maatstaf waartegen u zo'n partij beoordeelt. Vraag niet wat ze beloven, maar wat ze van die ruimte hebben gepakt.
Bedragen per MWh opslagcapaciteit over 313 dagen van 2026, vóór netkosten, heffingen en degradatie. Een vereenvoudigde bovengrens met één cyclus per dag, bedoeld om de twee markten te vergelijken — geen rendementsprognose voor een concreet project.
Een batterij kan in meerdere van deze markten tegelijk waarde halen: day-ahead arbitrage overdag, FCR- of aFRR-capaciteit op de achtergrond, en bijsturen op de onbalansprijs wanneer die uitschiet. Die stromen stapelen niet zomaar op elkaar — dezelfde kilowatt kan maar één ding tegelijk doen. Daarom rekenen wij ze samen door in één simulatie in plaats van ze op te tellen.
De activatietijden en vergoedingsmodellen volgen de specificaties van Elia. De onbalansformule is door ons geverifieerd op onze eigen reeks. De cijfers op deze pagina komen uit dezelfde databank die de grafieken voedt en worden elk kwartier bijgewerkt.
